索羅斯在《索羅斯談索羅斯》書中多次提到他的核心觀念：「我們對自己所處世界的了解本身就存在缺陷。參與者的觀點和預期事物的實際狀況之間永遠存在落差。有時候落差小到可以忽略，但其他時候這個落差都大到足以成為決定事件走向的關鍵因子。歷史是由參與者的錯誤、偏見與錯覺所建構的。」

這個很有意思的想法，就是所謂自我認知的易謬性（fallibility） ：「我們的迷思與誤解會影響我們的決策，我們的決策又形塑了我們參與的事件。」所以對索羅斯而言，他不會堅持固定的投資方法、也不會固守舊有的想法，反而是從人們對世界和市場的錯誤認知裡面，看出時勢並且尋找潛在的機會，在趨勢發生反轉的時候從中得利。

除了把這個觀念用在投資上面，這個想法也可套用在我們的日常生活當中。對大部分的人而言，「犯錯」是一件丟臉的事情，但是一旦你瞭解「我們對世界的認識本身就充滿缺陷」這個觀念，你就會對「認清自己的錯誤」而感到驕傲。一旦我們意識到人類對事物的理解必然存在缺陷，就不會因為犯錯而覺得丟臉，只有錯誤而不去修正才令人感到羞恥。

他認為「科學」就是最好的例子，科學就是相信自身易謬性的學問。如果科學理論就代表最終的真相，那就不必再進行任何測試了，但如此一來科學也將停止進步。人們在放棄達成不可能達成的完美之後，進步的道路就會出現。

因此，承認自身的認知有所缺陷、而且並不完美，乍聽之下是個缺點，但其實也是個優點，因為只有不完美的事物才可以獲得改善。接納我們自身的易謬性，才能看見永不止息的改善機會。

👇《索羅斯談索羅斯》從他的另類思考中學習這五件事
https://readingoutpost.com/soros-on-soros/

《#索羅斯談索羅斯》贈書兩本，參加辦法請見部落格文末
在投資界的聲望比肩巴菲特、人稱「金融巨鱷」的索羅斯，是世界上最成功的投資人之一，但許多人抨擊他是投機者，還嘲諷他推動慈善事業的舉動只是在購買贖罪券。甚至他在世界各地推動「開放社會」的基金會網絡，也被認為包藏私欲和禍心。然而，跟旁人的觀點比起來，我更有興趣聽他本人怎麼說。
部落格圖文版 https://readingoutpost.com/soros-on-soros/
Podcast 用聽的 https://readingoutpost.soci.vip/
.
【這是本什麼樣的書？】
.
《索羅斯談索羅斯》是喬治．索羅斯（George Soros）的個人訪談和回憶錄的彙整，這本書收錄了他與前摩根士丹利總經理拜倫．維恩、德國記者克莉絲緹娜．可南的訪談稿。他本人生動描述了自己的金融事業起源，並分享了對於投資、全球金融、國際政治、新興世界秩序，以及權力責任的看法。

這本書總共分三個部分。第一個部分他談的是投資與全球金融，主要在說明他的投資理念，以及舉世知名的「量子基金」的崛起過程。第二個部分他談的是政治和慈善理念，闡述了開放社會的重要性，以及他的慈善精神。第三部分則是他的哲學思想，讓我們看見他的哲思如何影響他的投資行為。透過訪談一問一答的方式，我們可以透過採訪者的角度和提問，一步步認識這位金融傳奇的想法。

然而，凡事都不如表面上看到的那麼光鮮亮麗。在亮眼投資績效的背後，索羅斯也坦承自己的無國界開放社會理念還沒有受到大眾認同，他的哲學思想也不容易被理解。從這本書中，我終於窺見不同於媒體報導的索羅斯，以及在他不凡績效的背後，有著哪些另類思考的方式是值得我們學習的。
.
【１．我們對世界的認識充滿缺陷？】
.
索羅斯在書中多次提到他的核心觀念：「我們對自己所處世界的了解本身就存在缺陷。參與者的觀點和預期事物的實際狀況之間永遠存在落差。有時候落差小到可以忽略，但其他時候這個落差都大到足以成為決定事件走向的關鍵因子。歷史是由參與者的錯誤、偏見與錯覺所建構的。」

這個很有意思的想法，就是所謂自我認知的易謬性（fallibility） ：「我們的迷思與誤解會影響我們的決策，我們的決策又形塑了我們參與的事件。」所以對索羅斯而言，他不會堅持固定的投資方法、也不會固守舊有的想法，反而是從人們對世界和市場的錯誤認知裡面，看出時勢並且尋找潛在的機會，在趨勢發生反轉的時候從中得利。

除了把這個觀念用在投資上面，這個想法也可套用在我們的日常生活當中。對大部分的人而言，「犯錯」是一件丟臉的事情，但是一旦你瞭解「我們對世界的認識本身就充滿缺陷」這個觀念，你就會對「認清自己的錯誤」而感到驕傲。一旦我們意識到人類對事物的理解必然存在缺陷，就不會因為犯錯而覺得丟臉，只有錯誤而不去修正才令人感到羞恥。

他認為「科學」就是最好的例子，科學就是相信自身易謬性的學問。如果科學理論就代表最終的真相，那就不必再進行任何測試了，但如此一來科學也將停止進步。人們在放棄達成不可能達成的完美之後，進步的道路就會出現。

因此，承認自身的認知有所缺陷、而且並不完美，乍聽之下是個缺點，但其實也是個優點，因為只有不完美的事物才可以獲得改善。接納我們自身的易謬性，才能看見永不止息的改善機會。
.
【２．為什麼市場是錯誤的？】
.
在索羅斯開始投資的時候，當時的金融和學術氛圍大多認為「市場永遠是對的」，也就是所謂的效率市場理論。經濟學家假設投資者們擁有充足的資訊和理性的判斷，這會讓任何的投資標的維持在合理的價格。這個時候不會存在任何的超額報酬。

索羅斯對這個看法持否定的態度，他認為「市場充滿了錯誤」。從他的核心觀念可以發現，他認為所有的投資人對市場的瞭解是有缺陷的，投資人自己身處於市場之中，他們的觀點會被市場的狀態影響，接著做出的決策又回過頭來影響市場，而他擅長的就是找出這些錯誤，並且用來套利。

他創辦的「量子基金」（早年稱為索羅斯基金）在長達26年的投資時間當中，扣除管利費用後獲得了年化報酬35%的超額表現。當然，他最舉世知名的就是靠著狙擊英鎊一夜之間斬獲10億美元的操作，他發現了看似穩定的歐洲匯率機制表面下的漏洞，抓準了局勢反轉的時間大舉放空英鎊獲得了巨額報酬。

他給投資人的建議是：「搞不清楚狀況的時候最好什麼都不要做。沒有勇氣堅持自己的觀點，就很容易因為一些零星的波動被騙出場。市場總是會摧毁弱者，也就是那些觀點站不住腳的人。要有自己的觀點才能避免被局勢呼嚨出場，但如果你的觀點是錯的，堅持的勇氣也可能讓你血本無歸。」索羅斯偏好在掌握有憑有據的觀點時，才選定一個立場。他在書中暢談狙擊英鎊的事件，就是這個建議最生動的實例。
.
【３．為什麼要學會接受自己的成功？】
.
索羅斯談到自己在投資領域的成功，如何讓自己對市場保持敏銳的嗅覺？他說：「危險最能讓人專注，我需要冒險帶來的興奮感才能透徹的思考。」冒險對他來說是讓思路清晰不可或缺的成分。值得注意的是，危險會帶來刺激感，但他並不喜歡危險，他想盡可能避免危險。那才是讓他血脈噴張的事情。

在管理所羅斯基金的時候，他跟另一位合夥人吉姆 ．羅傑斯讓基金保持高績效的表現。但是冒險的刺激感和操作基金的壓力，讓兩人的合作開始出現嫌隙。他們協定改變管理模式：第一個步驟就是試著一起建立一個團隊；如果失敗了，第二個步驟就是建立一個沒有羅傑斯的團隊。如果再不成功，第三個步驟就是建立一個沒有索羅斯的團隊。

前兩個步驟都失敗之後，他和羅傑斯分道揚鑣。他把基金的名稱從索羅斯基金改成了「量子基金」，改名的官方說法是為了慶祝基金規模量子式地增加，不過真正的原因其實是要把索羅斯的名字拿掉。尤其在第二個階段，基金雖然高速成長，但只靠他自己操作基金，這個時候的壓力變得讓他難以承受。雖然基金做得有聲有色，但是他卻刻意否認自己的成功，每天仍像條狗一樣拼命工作。

在財富到達頂端的時候，他面臨了崩潰的邊緣。最後，他決定和自己的成功和解，也就是「承認自己是一個成功的人了」，即使這個心態有可能危害之後的成就（指的是投資）。他決定退居幕後，在這期間和最要好的合夥人拆搭、和第一任妻子離婚，將注意力轉向了政治理念和哲學思想。
.
【４．什麼是開放社會的理念？】
.
索羅斯不斷在書中提到「開放社會」這個政治理念，其實跟他的生平還有核心觀念，有著很大的關係。他是一個出生在匈牙利的猶太人，曾經被納粹追捕過，也嚐過匈牙利共產統治下的滋味，直到他17歲的時候移民到英國，才開始明白開放社會與封閉社會之間的差別。

他認為開放社會的基礎是：「我們認知到我們的行動是出於對事物的瞭解充滿缺陷。沒有人擁有最終的真相。所以我們需要一個批判性思維模式，我們需要設計能讓意見、利益不同的人和平共生的機制規則；我們需要保障權力有序轉移的民主形式政府；我們需要能提供回饋和允許錯誤修正的市場經濟；我們必須保護很尊重弱勢意見。最重要的是，我們需要法治。」

相反的，法西斯主義或共產主義會將社會導向個人被群體凌駕、社會被國家主導、國家為了自以為的「最終真相」服務的狀況。在這樣的「封閉社會」裡，人們沒有自由。開放社會是建築在我們對自己易謬性的認知上；封閉社會則建築在否定之上。

這個觀念讓我對開放和封閉的體制該如何抉擇，有了更進一步的認識。如果我們相信索羅斯的核心觀念：「我們的確都會犯錯」，那麼，相對於一個沒有自由思考和選擇空間的封閉社會而言，開放社會顯然更為理想。但是，即使如索羅斯有著龐大的人脈和基金網路，仍然難以撼動封閉社會正在逐漸回歸的現象，問題出在哪裡？

他認為會認同這個觀點的，只有那些親自體會過或強烈反對封閉社會壓制的人。那些一出生就可以享受到開放社會各種好處的人，就不會自然體會到這一點。這是開放社會的嚴重缺陷，自由就像空氣，人們認為理所當然應該存在。但就像清淨的空氣一樣，如果不珍惜它、不保護它，很可能就會失去它。
.
【５．為什麼他自稱失敗的哲學家？】
.
索羅斯在年輕的時候，很熱衷於思考哲學方面的議題。但是他在這本書裡，坦白地說道他認為自己是個「失敗的哲學家」。雖然在他的投資和政治理念的背後，支撐著的是他的哲學思想，但是他為人熟知的事蹟仍然是「金融巨鱷」、「市場驅動者」和「打垮英格蘭銀行的人」。

他感嘆道，金錢並不是他人生的重點，對他而言，金錢是達成目的的工具。他的職業生涯一直以金錢為重，是因為他意識到這個社會傾向於誇大金錢的重要性、和用金錢定義價值。我們以作品能賣到多少錢來評價藝術家，你能募集到多少資金來評價政治人物，政治人物則往往以自己能夠在檯面下賺到多少錢來評價自己。

就像我們熟知的媒體報導一樣，索羅斯之所以被世人認可，並不是因為他的哲學思想或是公益慈善，而是因為他賺錢賺得很成功。主流價值對金錢和財富的偏愛正是他所說的「易謬性」：我們對金錢的迷思和誤解會影響我們的決策，我們的決策則形塑了我們參與的事件。因此，同時具有投機者、社會運動人士、慈善家、哲學家身份於一身的索羅斯，在外界毀譽參半的評論之下，或許沒有我們想像得那麼瘋狂。

如同我最近讀到的另一本精采財經書籍《致富心態》所言：「沒有人真的是瘋子」，我們的想法和對世界的理解，是由我們人生經驗看到的0.001%的世界所構成，再加上這些理解本身也可能充滿缺陷，所以從我們的眼裡望出去，很多跟我們想法不同的人看起來是瘋子，但事實上，沒有人真的是瘋子。
.
【後記：帶有自傳性質的訪談】
.
我在閱讀《索羅斯談索羅斯》這本書的過程中，就像是在聽爐邊故事一樣，聽索羅斯親切且真摯地回答採訪者一個又一個提問。有些財經方面的術語我雖然聽不太懂，但是仍然可以領略他的思考如何導致接下來的手腕和決斷。雖然有些歐洲、拉美國際政治的議題我不熟悉，但是可以體會他的哲學思想如何影響他的政治理念。

從包羅萬象的訪談內容中，索羅斯原本神秘的面貌，逐漸還原了出來，他的思想、他的驕傲、他的成就、他的困頓，在文字之間表露無遺。其中，在許多嚴肅的提問裡面，採訪者問了一個比較緩和的問題：「索羅斯先生，什麼能帶給你快樂呢？」他回答道，會吸引他的是「觀念的歷險」。

他接著說：「『思考』是我存在這個世界上最重要的一件事情。我在年輕時很喜歡做哲學推論，我浪費了很多時間在反覆咀嚼某些想法，但後來才發現人們從『行動』中能學到的比思考更多，所以我成了一個行動派思想家，讓思想成為我採取行動時的重要依據，而我的行動反過來對我的思想演進扮演重要角色。這種思想和行動之間的雙向關係成了我的哲學和人生招牌。」

總結我從索羅斯身上學到的事情，那就是我們自己對世界的理解存在著缺陷，要幫自己打造出一個能夠接納錯誤和持續修正的系統，透過行動去探索潛在的機會，得到回饋之後，再透過思想去調整步調。接受自己並不完美的事實，就能擁有永不止息的改善動力。
.
《索羅斯談索羅斯》x2本抽書贈獎，感謝 堡壘文化
https://readingoutpost.com/soros-on-soros/

ฟองสบู่ vs Reflexivity theory ของจอร์จ โซรอส ดูยังไงว่าสินทรัพย์ไหนฟองสบู่เเล้ว

ตามปกติของวัฎจักรเศรษฐกิจย่อมเป็นปกติอยู่เเล้วที่สภาวะมูลค่าสินทรัพย์ทุกชนิด จะต้องมีการเพิ่มขึ้นเเละลดลง หรือที่เราเรียกกันว่า Boom and Bust Cycle จึงไม่น่าจะใช่เรื่องเเปลกใจที่คุณจะเห็น วัฎจักรเศรษฐกิจในหลายๆครั้ง

เเต่ถ้าหากระดับราคาของสินค้าบางอย่างอยู่สูงกว่ามูลค่าที่เเท้จริง(intrinsic value)อย่างมาก เเละรวดเร็วจนเกินไป หรือที่เราเรียกว่า ฟองสบู่ เเละย่อมไม่เเปลกที่การกลับเข้าสู่ราคาที่ควรจะเป็น หรือที่เรียกกันว่า Correction ของตลาด (การปรับฐาน) ซึ่งจะมีทั้งครั้งใหญ่(ฟองสบู่เเตก)เเละครั้งเล็กอยู่เเล้ว ซึ่งก็ไม่ได้เคยเกิดขึ้นเเค่ครั้งเดียวในอดีต หากเเต่ มนุษย์ได้ผ่านเหตุการณ์เหล่านี้มาเเล้วนับครั้งไม่ถ้วน อันมีเหตุมาจากความโลภของมนุษย์เองล้วนๆ

เเต่ก็มีอีกทฤษฎีหนึ่งของผู้จัดการกองทุนที่ยิ่งใหญ่คนหนึ่ง บอกไว้ว่า การตกลงเเละเข้าใจผิดร่วมกันของคนหมู่ใหญ่ๆ ย่อมนำไปสร้างความเป็นจริงได้ เพราะมนุษย์มักได้รับข้อมูลที่ ไม่จริง(Fallibility) เเละ ผลสืบเนื่อง (Reflexivity) โดยผู้จัดการกองทุนที่เป็นเจ้าของทฤษฎีนี้คือ George Soros ถ้าเป็นเช่นนั้นเเล้วก็หมายความว่า การเติบโตที่เร็วไปของระดับราคาอาจจะทำให้มูลค่าที่เเท้จริงเติบโตตามได้ ถ้าอย่างนั้นเเล้ว ฟองสบู่ก็จะไม่เเตก?

เเล้วคุณจะรู้ได้อย่างไรว่าสิ่งที่คุณเห็นเป็น ฟองสบู่ หรือ reflexivityที่อาจทำให้พื้นฐานตามราคาได้ทัน?

ซึ่งถ้ามาย้อนมองในปัจจุบัน มีหลายสินทรัพย์ที่ราคาพุ่งขึ้นมาอย่างน่าตกใจ เเละ พื้นฐานธุรกิจนั้นๆก็ไม่ได้วิ่งเเรงเท่าราคา เพราะฉะนั้นการที่คุณจะเเยกเเยะสิ่งต่างๆได้ชัดเจนคุณก็ต้องเข้าใจขั้นตอนของมันก่อน

ฟองสบู่(Bubble)ในทางเศรษฐศาสตร์ก็คือสภาวะที่ระดับราคาของสินทรัพย์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว เเละ สูงมาก ซึ่งเเซงหน้าพิ้นฐานของสินทรัพย์นั้นไปเเล้ว ซึ่งอาจจะนำไปสู่ผลลัพธ์ของฟองสบู่เเตกถ้าผู้คนหมดความเชื่อมั่น

โดยวัฎจักรฟองสบู่เป็นดังนี้....

1.การเเทนที่(displacement)

การเกิดเเนวความคิดใหม่ๆเกี่ยวกับสินทรัพย์นั้นๆ ไม่ว่าจะเป็น รูปเเบบใหม่ กิจการดีขึ้น หรือ มีเทคโนโลยีใหม่ หรือ อาจจะความเชื่อใหม่ๆ
สิ่งนี่ย่อมทำให้สินทรัพย์ได้รับความสนใจ

2.การเติบโต (Boom)

เมื่อมีคนมาสนใจ ระดับราคาของสินทรัพย์ย่อมเติบโต

3.มั่นใจหรือสบายใจ (Euphoria)

ระดับราคาวิ่งอย่างไม่หยุดยั้ง โดยไม่สนใจความไม่เเน่นอนต่างๆเลย เเละ ตลาดเชื่อมั่นในสิ่งนั้นๆมาก

4.ทำกำไร (Profit taking)

เริ่มมีคนขายทำกำไรอย่างเป็นกอบเป็นกำ รายใหญ่เริ่มขายออกมา

5.ตื่นกลัว (Panic)

เมื่อทุกคนเห็นระดับราคาลงมา ภาพที่เคยเชื่อย่อมสั่นคลอน เเละเมื่อมีหนึ่งคนเชื่อ ตลาดย่อมได้รับผลกระทบ เเละ ท้ายที่สุด เกิดเป็น ฟองสบู่เเตกคือการที่ระดับราคาร่วงอย่างรุนเเรง

ดังจะได้เห็นมาในประวัติศาสตร์ชาติเราหลายๆครั้ง เช่น ฟองสบู่ทิวลิป วิกฤติดอทคอม วิกฤติหนี้บ้านของสหรัฐ เเละอื่นๆอีกมาก

เเล้วทางฝั่งของทฤษฎี Reflexivity ของSorosหละ จะเป็นยังไง

ทฤษฎีที่โซรอสตั้งขึ้นนั้น เป็นตัวที่ทำให้เขาหาเงินจาก เเนวความคิดนี่อย่างมากมาย ซึ่งเเนวความคิดนี้ อยู่บนพื้นฐานว่า เราไม่สามารถ รับรู้ข้อมูลครบทุกด้าน เเละ ข้อเท็จจริง อย่าง100% เเละพิสูจน์มันได้เหมือนหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ ที่ว่า โลกกลม เเละ เมื่อโดนพิสูจน์ว่าเเบน เพียงครั้งเดียวก็เพียงพอจะทำลายความเชื่อนั้นๆ

เเต่โซรอสบอกว่าในวิทยาศาสตร์สังคมไม่เป็นเช่นนั่น เราจะถูกบอดเบือน เเละ ไม่ครบถ้วน ซึ่งเขาเรียกมันว่า Fallity เเละ เมื่อมันมีหลายๆคนเชื่อสิ่งนั้นจะสะท้อนภาพของความเชื่อนั้น เรียกว่า Reflexivity ซึ่งสามารถ สะท้อนได้ทั้งภาพที่ดีเเละร้าย

หมายความว่า เมื่อราคาของสินทรัพย์นำพื้นฐาน ก็อาจจะทำให้พื้นฐานของสิ่งๆนั้นเติบโตมาทัน อย่างเช่น ราคาหุ้นนำพื้นฐานบริษัท เพราะความเชื่อว่ามันจะดี คนในบริษัทก็จะตั้งใจทำงานเเละทำให้กำไรเติบโต ราคาก็จะทันกับกำไร

หรือถ้าคนเชื่อว่าสินทรัพย์นั้นไม่ดี สุดท้ายคนก็อาจจะไม่ซื้อสินค้านั้น เเละกำไรลดลงตาม ราคาหุ้นก็จะตกไปเรื่อยๆ

ซึ่งคุณจะเห็นได้ว่า ท้ายที่สุดเเล้ว ทฤษฎีของโซรอสไม่ได้เเยกขาดออกจากกับ ความเป็น ฟองสบู่ หากเเต่ นำมาช่วยในการวิเคราะห์ว่า ความเชื่อของตลาดสามารถพาพื้นฐานสินทรัพย์ไปได้จริงไหม ถ้าหากไม่ คุณก็ควรรับรู้สัญญาณนั้นก่อน เพื่อคุณจะได้อยู่ในช่วง Profit taking ก่อนที่ความรับรู้(Fallity) จะเกิดเเล้วในไปสู่ผลสืบเนื่อง(Reflexivity) เเล้วทำให้เกิดฟองสบู่

หรือ ถ้าส่วนใหญ่เชื่อว่ากิจการจะดีเเล้วราคาวิ่งขึ้นไป พื้นฐานของกิจการนั้นตามไปเเค่ไหน ถ้าตามไปมากพอก็มีเเนวโน้มว่าราคาจะสูงขึ้นเรื่อยๆ

ทั้งนี้ทังนั้นบทความนี้ทำมาเพื่อเเสดงมุมมองหลายๆมุมให้กับนักลงทุนทุกคน เพราะในยุคที่เต็มไปด้วยความไม่เเน่นอน การได้เห็นมุมมองจากหลายๆคนย่อมเป็นการป้องกันความเสี่ยงที่ดี เเละ ไม่มั่นใจบางอย่างมากจนเกินไป ตอนนี้อาจจะเป็นฟองสบู่เเล้วหรือไม่ ไม่มีใครรู้เเต่ฟองสบู่จะรู้เมื่อมันเเตกเท่านั้น

ขอให้มีความสุขกับการลงทุนนะครับ

เเอดตฤณ

อ้างอิง
https://www.investopedia.com/terms/b/bubble.asp

https://www.ft.com/content/0ca06172-bfe9-11de-aed2-00144feab49a