ประสบการณ์สุริยุปราคาเต็มดวง

หลายๆ คนที่เคยเห็นสุริยุปราคาเต็มดวงมาก่อน จะบอกว่ามันเป็นประสบการณ์ที่หาคำใดเปรียบไม่ได้ และต้องมาสัมผัสด้วยตัวเอง

เมื่อก่อนผมเองก็เคยได้ยินคนพูดแบบนี้มานักต่อนัก แต่ก็ไม่เข้าใจว่ามันจะอะไรขนาดนั้นเชียว จนกระทั่งได้เห็นด้วยตาตนเองในปี 2017 ความประทับใจในครั้งนั้นทำให้ต้องบินมาดูอีกครั้งที่ประเทศชิลี ในวันที่ 2 กรกฎาคม 2019 ที่ผ่านมา

ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ทุกครั้งที่มีปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงพาดผ่านอารยธรรมโบราณ ปรากฏการณ์นั้นแทบจะมีผลเปลี่ยนแปลงอารยธรรมเหล่านั้นโดยสิ้นเชิง เกือบทุกอารยธรรมที่เคยเห็นสุริยุปราคาเต็มดวงจะมีตำนานนิยายปกรณัมปรัมปราที่พยายามจะอธิบายถึงปรากฏการณ์เหนือธรรมชาตินี้ รวมไปถึงการเชื่อมโยงกับลางร้ายซึ่งจะนำมาซึ่งจุดจบของโลกที่เรารู้จัก เช่น ตำนานพื้นบ้านของไทยและฮินดู ที่สุริยุปราคาเกิดจากพระราหูที่อมพระอาทิตย์เอาไว้ และเราต้องคอยช่วยกันตีกาละมังเพื่อให้พระราหูปล่อยพระอาทิตย์ออกมา

ต่อมาในยุคประวัติศาสตร์ แทบทุกครั้งที่มีปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงเกิดขึ้น จะกลายเป็นเหตุการณ์สำคัญที่จะต้องมีบันทึกเอาไว้ในประวัติศาสตร์ของอารยธรรมที่แนวคราสเคลื่อนที่ผ่านเสมอ เนื่องจากตำแหน่งและวันที่ของสุริยุปราคาเต็มดวงนั้นเป็นสิ่งที่นักดาราศาสตร์ยุคปัจจุบันสามารถคำนวนได้ เราจึงสามารถใช้ข้อมูลนี้ในการระบุวันและเวลาของเหตุการณ์บางอย่างที่เกิดขึ้นในประวัติศาสตร์ได้อย่างแม่นยำ และสามารถนำไปตีขอบเขตของเหตุการณ์อื่นๆ ที่ถูกบันทึกเอาไว้ในประวัติศาสตร์ของชาตินั้นๆ

ในวันที่ 28 พฤษภาคม 585 ปีก่อนคริสตกาล ระหว่างที่ทหารชาว Medes และ Lydians ในประเทศกรีกปัจจุบันกำลังรบกันอยู่ ดวงอาทิตย์ที่มืดดับลงอย่างทันทีทำให้ทหารทั้งสองฝ่ายต้องหยุดรบกัน และหันมาเจรจาเพื่อสงบศึก อันนำมาซึ่งจุดจบของสงครามที่รบกันมายาวนานกว่า 6 ปี นับเป็นเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์แรกๆ ที่เราทราบวันที่และเวลาที่เกิดอย่างแน่ชัด เมื่อ 4,000 ปีที่แล้ว จักรพรรดิของจีนได้สั่งประหารนักดาราศาสตร์สองคนที่ไม่สามารถทำนายการเกิดขึ้นของสุริยุปราคาเต็มดวงได้

เพราะเหตุใดปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงจึงนำมาซึ่งความหวาดกลัวสำหรับมนุษย์ในยุคโบราณ? ถึงแม้ว่าวิทยาศาสตร์อาจจะไม่สามารถหาคำตอบได้ว่าเพราะเหตุใดมนุษย์จึงเกิดความรู้สึกบางอย่าง เมื่อได้รับประสบการณ์บางประสบการณ์ แต่เราพอจะคาดเดาได้ว่าน่าจะเกิดจากการที่ประสาทสัมผัสทั้งหมดของมนุษย์นั้นไม่ได้ถูกวิวัฒนาการมาเพื่อประมวลผลของสิ่งที่เกิดขึ้นในระหว่างสุริยุปราคาเต็มดวง ดวงอาทิตย์ในเวลากลางวันที่ดับลงอย่างทันที แสงจากโคโรนาที่มีสีและความเข้มที่ต่างไปจากแสงที่เราคุ้นเคยกันจากพื้นผิวของดวงอาทิตย์ที่สว่างกว่ามาก วัตถุแปลกประหลาดตาในตำแหน่งที่ดวงอาทิตย์เคยอยู่ที่มีสีและรูปร่างผิดไปจากวัตถุใดๆ ที่เราเคยรู้จัก ท้องฟ้าสีน้ำเงินดำที่ถูกล้อมรอบไปด้วยขอบฟ้ายามสนธยารอบด้าน ฝูงนกที่บินกลับรัง บรรยากาศที่เย็นลงอย่างเฉียบพลัน พร้อมกับลมกรรโชกที่ตามมา สิ่งต่างๆ เหล่านี้ล้วนแล้วแต่เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ประสาทสัมผัสทุกอย่างของมนุษย์บ่งชี้ไปว่า นี่เป็นปรากฏการณ์ที่เหนือธรรมชาติ

อย่างไรก็ตาม สำหรับมนุษย์ในยุคปัจจุบัน ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์นำมาซึ่งความสามารถในการอธิบายว่าสุริยุปราคาเป็นเพียงการบังกันของดวงจันทร์กับดวงอาทิตย์ และการทำนายสถานที่และเวลาของปรากฏการณ์นี้อย่างแม่นยำ ความเข้าใจเหล่านี้ทำให้ความหวาดกลัวในปรากฏการณ์อันเหนือธรรมชาติหมดสิ้นไป เหลือแต่เพียงความน่าอัศจรรย์และน่าทึ่งในความประจวบเหมาะที่นำมาซึ่งปรากฏการณ์ที่หายากเหล่านี้

สำหรับประเทศไทยนั้น จะสามารถสังเกตปรากฏการณ์สุริยุปราคาบางส่วนได้ในวันที่ 26 ธันวาคม ในปลายปีนี้ (พ.ศ. 2562) ส่วนสุริยุปราคาเต็มดวงนั้นจะเกิดขึ้นครั้งถัดในวันที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2613